به گزارش بنکر (Banker)، با شروع فرآیندهای زیرساختی، اجرای قانون حذف چهار صفر از پول ملی رسماً وارد مرحله مقدماتی شده است. این طرح که سالها درباره آن بحث میشد، حالا با زمانبندی مشخص در حال حرکت به سمت اجراست و قرار است طی یک برنامه پنجساله به سرانجام برسد.
بر اساس اعلام بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، هدف اصلی این اصلاح پولی سادهسازی محاسبات، کاهش پیچیدگی اعداد در مبادلات و افزایش کارایی نظام پرداخت کشور است؛ نه تغییر در ارزش واقعی پول.
جزئیات قانونی اجرای طرح
تصویب در مجلس و زمان اجرا
طبق توضیحات ارائهشده از سوی مسئولان اقتصادی، قانون اصلاح بند «الف» ماده ۵۸ قانون بانک مرکزی در تاریخ هشتم آبان ۱۴۰۴ در مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید و از ۱۶ آذر همان سال لازمالاجرا شد.
از زمان لازمالاجرا شدن قانون، یک بازه دوساله برای آمادهسازی زیرساختها در نظر گرفته شده است؛ دورهای که تا آذر ۱۴۰۶ ادامه خواهد داشت.
دو سال برای آمادهسازی زیرساختها
در این مرحله، تمرکز اصلی بر بهروزرسانی سامانههای بانکی، نرمافزارهای حسابداری، سیستمهای مالیاتی، پایانههای فروش و تمامی بسترهای مرتبط با شبکه پرداخت کشور است. به بیان سادهتر، تمام سیستمهایی که با پول و ارقام سر و کار دارند باید با مقیاس جدید هماهنگ شوند.
این هماهنگی شامل بانکها، شرکتهای خصوصی، فروشگاهها، سامانههای دولتی و حتی نرمافزارهای حسابداری شخصی خواهد بود.
دوره گذار سهساله
پس از پایان دوره آمادهسازی، کشور وارد یک دوره سهساله گذار خواهد شد. در این بازه، ریال قدیم و ریال جدید بهصورت همزمان معتبر خواهند بود.
مردم با کدام پول خرید میکنند؟
در این سه سال، شهروندان میتوانند با هر دو واحد پولی معاملات خود را انجام دهند. قراردادها، فاکتورها و تراکنشها نیز قابلیت ثبت با هر دو واحد را خواهند داشت.
اما پس از پایان این دوره، ریال قدیم بهطور کامل از چرخه مبادلات خارج میشود و تنها ریال جدید مبنای رسمی تمام محاسبات و قراردادها خواهد بود.
ریال جدید چگونه تعریف میشود؟
بر اساس قانون، نام واحد پول ملی همچنان «ریال» باقی میماند، اما با حذف چهار صفر، تعریف آن تغییر میکند.
هر ریال جدید معادل ۱۰ هزار ریال قدیم خواهد بود. همچنین برای واحد خرد پول، «قران» در نظر گرفته شده است؛ بهطوریکه هر ۱۰۰ قران برابر با یک ریال جدید خواهد بود.
این تغییر بیشتر جنبه اسمی و محاسباتی دارد. یعنی قرار نیست ارزش واقعی پول یا قدرت خرید مردم دستخوش تغییر شود.
آیا حذف صفرها روی تورم اثر میگذارد؟
یکی از پرسشهای رایج درباره این طرح، تأثیر آن بر تورم و نقدینگی است. مسئولان بانک مرکزی تأکید کردهاند که این اقدام هیچ اثری بر پایه پولی، حجم نقدینگی یا نرخ تورم نخواهد داشت.
در واقع، قرار نیست پول جدیدی خلق شود یا منابع مالی تازهای وارد اقتصاد شود. اسکناسهای جدید بهتدریج و مطابق روال معمول چاپ و جایگزین اسکناسهای قدیمی خواهند شد.
به همین دلیل، حذف صفرها یک سیاست ضدتورمی محسوب نمیشود، بلکه یک اصلاح ساختاری در «زبان پول» کشور است.
پیش از ورود رسمی به دوره گذار، مرحلهای با عنوان «برچسبگذاری دوگانه» اجرا خواهد شد. در این مرحله، قیمت کالاها و خدمات همزمان با ریال قدیم و ریال جدید درج میشود.
این اقدام به مردم کمک میکند بهتدریج با مقیاس جدید آشنا شوند و دچار اشتباه محاسباتی نشوند.
جلوگیری از سوءاستفادههای احتمالی
نمایش همزمان قیمتها همچنین مانع از بروز سوءاستفادههای احتمالی در بازار خواهد شد. زیرا مصرفکننده میتواند بهراحتی تبدیل اعداد را بررسی کند و از صحت قیمت مطمئن شود.
این تجربه پیشتر در برخی کشورها که اصلاح پولی انجام دادهاند نیز اجرا شده و نتایج مثبتی داشته است.
چرا حذف چهار صفر ضروری دانسته شد؟
به گفته کارشناسان، اعداد بزرگ در اسناد مالی، چکها، قراردادها و نرمافزارهای حسابداری همواره احتمال خطای انسانی را افزایش میدهد. ثبت مبالغ چندصد میلیون یا چندمیلیارد ریالی در مکاتبات روزمره، هم زمانبر است و هم مستعد اشتباه.
حذف صفرها میتواند:
- محاسبات را سادهتر کند
- خطاهای حسابداری را کاهش دهد
- ثبت و انتقال دادههای مالی را روانتر سازد
- هزینه چاپ، حمل و امحای اسکناس را کم کند
از این منظر، اصلاح واحد پول بیشتر یک اقدام فنی و اداری است تا یک سیاست اقتصادی کلان.
دو محور کلیدی اجرای طرح
بانک مرکزی اعلام کرده در طول دوره آمادهسازی و گذار، برنامه اطلاعرسانی گستردهای اجرا خواهد شد. هدف این است که شهروندان، کسبوکارها و فعالان اقتصادی بدون ابهام با تغییرات جدید آشنا شوند.
همچنین نظارت بر بازار در دستور کار قرار دارد تا اجرای این اصلاح پولی بدون ایجاد التهاب یا سوءبرداشت انجام شود.
در پایان دوره گذار سهساله و پس از اعلام رسمی، تنها ریال جدید در کشور معتبر خواهد بود و اسکناسها و مسکوکات قدیمی طبق دستورالعملهای مشخص جمعآوری میشوند.
تغییر در ظاهر پول، نه در ارزش آن
حذف چهار صفر از ریال را میتوان یک بازطراحی در ساختار عددی پول ملی دانست. این طرح نه قرار است معجزهای در مهار تورم ایجاد کند و نه قدرت خرید مردم را افزایش یا کاهش دهد.
هدف اصلی، سادهتر شدن محاسبات، کاهش خطاهای مالی و هماهنگسازی نظام پولی با استانداردهای کارآمدتر است. اگر اجرای آن با اطلاعرسانی دقیق و نظارت کافی همراه باشد، میتواند بدون تنش و سردرگمی به سرانجام برسد.
در نهایت، آنچه تغییر میکند تعداد صفرهاست، نه ارزش واقعی دارایی مردم.
